Çocuk velayeti, çocuğun bakımını, eğitimini ve korunmasını sağlama yükümlülüğünü kapsayan hukuki bir haktır. Boşanmada velayet hakkı, Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 335. maddesine göre mahkeme tarafından belirlenir ve çocuğun üstün yararı esas alınarak anneye veya babaya verilir. Velayet davası sürecinde hakim, çocuğun menfaatlerini göz önünde bulundurarak karar verir. Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 335. maddesine göre, boşanma sonrası çocuğun velayeti mahkeme tarafından belirlenir.
TMK 335. Madde:
“Ergin olmayan çocuk, ana ve babasının velayeti altındadır. Evlilik devam ettiği sürece velayet anne ve babaya aittir. Boşanma halinde velayet hakkı, hakimin takdirine göre anneye veya babaya verilir.”
Peki, velayet nasıl alınır?
Mahkeme velayet kararı verirken şu kriterleri değerlendirir:
Aile mahkemelerinde açılan velayet davası, çocuğun fiziksel, duygusal ve sosyal gelişimini en iyi sağlayacak ebeveyne velayet verilmesi esasına dayanır.
Boşanma davası sonucunda velayet hakkı, çocuğun üstün yararı esas alınarak belirlenir.
Türk Medeni Kanunu (TMK) 339. maddesi, çocuğun üstün yararını koruma altına alır. Velayet kararlarında temel ilke, çocuğun fiziksel, duygusal ve sosyal gelişimi için en uygun ortamın belirlenmesidir.
Önemli Not: Mahkeme, çocuğun üstün yararını belirlerken sadece ebeveynin gelirine veya sosyal statüsüne bakmaz. Asıl belirleyici unsur, çocuğun gelişimi için hangi ebeveynin daha uygun koşulları sağlayabileceğidir.
3-7 yaş aralığındaki çocukların anneye verilmesi genel bir kuraldır, ancak bazı özel durumlar bu kuralı değiştirebilir.
Annenin çocuğa uygun ortam sağlayamaması şu durumlarda gündeme gelir:
Velayet hakkı sadece çocuğun yanında kalmasını değil, aynı zamanda onun tüm ihtiyaçlarını karşılamayı içerir
Türk Hukukunda ortak velayet, ancak tarafların anlaşmalı boşanma durumunda mahkemeye ortak talepte bulunmaları halinde mümkündür. Çekişmeli boşanmalarda mahkeme, çocuğun menfaatine göre velayeti tek bir ebeveyne bırakır.
Velayet davalarında ebeveynlerin maddi ve manevi yeterliliği büyük önem taşır.
Maddi Yeterlilik
Mahkeme, velayeti alacak ebeveynin çocuğun temel ihtiyaçlarını karşılayabilecek ekonomik güce sahip olup olmadığını değerlendirir.
Önemli Maddi Kriterler:
Ebeveynin düzenli bir gelirinin olup olmaması
Çocuğun barınma, beslenme, sağlık ve eğitim masraflarını karşılayabilmesi
Çocuğa sağlanan yaşam standartları
Örnek:
Eğer bir ebeveynin düzenli bir geliri yoksa ve çocuğun temel ihtiyaçlarını karşılayamayacak durumdaysa, mahkeme velayeti diğer ebeveyne verebilir.
Manevi Yeterlilik
Manevi yeterlilik, ebeveynin çocuğa sağladığı sevgi, ilgi ve psikolojik desteği ifade eder.
Önemli Manevi Kriterler:
Çocuğun ebeveyniyle kurduğu duygusal bağ
Ebeveynin çocuğun eğitimine ve psikolojik gelişimine gösterdiği özen
Çocuğa güvenli ve sevgi dolu bir ortam sağlayabilme yeteneği
Örnek:
Çocuk, bir ebeveynin yanında şiddet, ilgisizlik veya psikolojik baskı yaşıyorsa, mahkeme velayeti diğer ebeveyne verebilir.
Velayet talep eden ebeveyn, çocuğun menfaatine uygun bir bakım ve yaşam sunduğunu kanıtlamak zorundadır.
Mahkemeye sunulabilecek deliller:
Boşanma sürecinde velayet davası genellikle boşanma davasıyla birlikte açılır.
Velayet Davasının Aşamaları
Örnek Dava Senaryosu:
Bir baba, çocuğunun daha iyi bir eğitim alabilmesi için velayet talebinde bulundu. Ancak mahkeme, annenin çocuğun temel bakımını daha iyi sağlayabileceğine karar verdi.
Velayet kararı kesin değildir ve bazı durumlarda değiştirilebilir.
Velayet değişikliği gerektiren durumlar:
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2020/4512 E., 2021/6789 K.
“Anne, velayet hakkını kötüye kullanarak çocuğu eğitimden uzak tutmuş, düzenli bir yaşam sağlamamış ve çocuğun psikolojik gelişimini olumsuz etkilemiştir. Bu nedenle velayet babaya verilmiştir.”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2022/4789 K.
“Velayet davalarında çocuğun üstün yararı esastır. Çocuğun gelişimini olumsuz etkileyecek koşulların bulunması halinde velayet, uygun ebeveyne verilir.”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2019/6785 E., 2020/7412 K.
“Çocuğun velayetinin babaya verilmesi durumunda, çocuğun eğitim ve psikolojik gelişiminin olumsuz etkilenebileceği tespit edilmiştir. Bu nedenle velayetin anneye verilmesi uygun bulunmuştur.”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2018/4123 E., 2019/7341 K.
“Manevi yeterlilik kriteri gereği, çocuğun psikolojik gelişimi olumsuz etkilenmeyecek şekilde ebeveyne velayet verilmesi esastır.”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2021/5678 E. – 2022/3456 K.
“Velayet sahibi ebeveynin çocuğun psikolojik ve fiziksel gelişimini olumsuz etkilediği tespit edilmiştir. Bu nedenle velayetin diğer ebeveyne verilmesine karar verilmiştir.”
Eğer velayet davası sürecinde hukuki destek almak istiyorsanız, bir uzman boşanma avukatına başvurmanız önerilir.
Haseki Sultan, Kızılelma Cd.
Fatih/İstanbul
av.melisagundogdu@gmail.com
+90 (538) 819 60 61
av.egecangundogdu@gmail.com
+90 (554) 222 97 45
